Bộ khung Canvas tinh gọn

Nếu anh em đã từng rơi vào cảm giác thấy nội dung toàn chữ là chữ, thấy bài viết hoặc báo cáo dài lê thê và anh em quyết định tắt hoặc gập chúng lại thì anh em không phải là người duy nhất. Thực tế, nếu anh em chọn tiếp tục đọc tiếp thì đôi khi anh em sẽ rối hơn và khó hấp thụ chúng. Tương tự với bản kế hoạch kinh doanh của anh em, nếu nó quá dài, rất có thể hầu hết trong số chúng sẽ không dùng tới. Và dù có buồn đau, đôi lúc anh em sẽ phải chấp nhận vứt hết chúng đi.

Tóm lại Canvas là cái gì?

Bạn có thể viết hết mọi thứ chỉ trong một khung hình hay không? Nếu bạn lựa chọn trình bày ý tưởng từ trên xuống dưới như Blog của Hải, đó không phải là Lean Canvas vì Lean thì cần phải tinh gọn. Theo tác giả Ash Maurya, Lean Canvas là: ¹

Công cụ mô hình hóa kinh doanh 1 trang giúp bạn chuyển đổi ý tưởng thành những giả định và niềm tin chính.

Canvas không phải là tài liệu dài thiệt dài, nó chỉ là một bộ khung được thiết kế sẵn và gói gọn trong 1 bức hình để giúp bạn take note và triển khai ý tưởng. Trong thời đại LLM phát triển mạnh như hiện nay, việc nắm rõ và thống nhất context thay vì để AI Agent chi phối càng trở nên quan trọng. Những yếu tố cốt lõi của bạn tốt nhất chỉ nên nằm trong 1 trang (hoặc 1 bức hình). Hình phía dưới chính là những giả định hoặc niềm tin bạn nên làm rõ trong 1 trang:

Mô hình Canvas - nguồn: Ash Maurya

Hải sẽ giải thích chút xíu về tấm hình này, cả hai đều là mô hình Canvas nhưng có một chút sự khác biệt ở một vài ô có nét gạch màu cam. Phần mô hình gốc (tức là bỏ chữ cam và nét gạch màu cam) nói về mô hình kinh doanh Canvas (BMC). Nghĩa là bạn sẽ định hình đối tác, hoạt động, tài nguyên và mối quan hệ với khách hàng. Tuy nhiên mô hình này có phần hơi trừu tượng và hơi mang nặng tính tổ chức doanh nghiệp và nó sẽ cần điều chỉnh một chút để người mới bắt đầu cũng có thể theo kịp. Maurya lựa chọn điều chỉnh BMC để tạo Lean Canvas (Mô hình Canvas tinh gọn) bằng cách loại bỏ một vài phần như đối tác, hoạt động, nguồn lực và quan hệ khách hàng để thay thế chúng bằng những cụm từ phù hợp với người mới bắt đầu hơn hơn:

• Thay Partners bằng Problem: Vấn đề mà ai đó gặp phải thay vì đối tác của bạn là ai. Hãy liệt kê khoảng 3 vấn đề mà bản thân hoặc khách hàng tiềm năng của bạn đang đối mặt mà bạn dự định giải quyết.

• Thay Activities bằng Solution: Thay vì nói về hoạt động chính của bạn, hãy nói về giải pháp bạn cung cấp.

• Thay Resources bằng Metrics: Thay vì nói về tài nguyên được cấp hoặc cần sử dụng, Lean Canvas nói về chỉ số để đánh giá độ hiểu quả.

• Thay Customer Relationships bằng Unfair Advantage: Lean Canvas tập trung vào lợi thế cạnh tranh - thứ rộng hơn mối quan hệ khách hàng sẵn có đơn thuần. Thứ mà một ai đó sẽ không dễ dàng hoặc phải trả cái giá đắt hơn bạn để nhảy vào cạnh tranh.

Những điểm chung của BMC và Lean Canvas gồm:

• Khung tuyên bố giá trị: điều gì làm cho doanh nghiệp của bạn trở nên khác biệt và tốt hơn. Bạn nhìn thấy thứ gì? Mục tiêu của bạn là gì? Nghe hơi đao to búa lớn nhưng sứ mệnh của bạn là gì?
• Phân khúc khách hàng: bạn nhắm tới ai? Hãy liệt kê các nhóm khách hàng mục tiêu của bạn - những người thụ hưởng giá trị từ sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn.
• Các kênh để tiếp cận khách hàng: bạn sẽ tiếp cận khách hàng ở đâu? Bạn bán hàng trực tiếp hay qua trung gian? Bạn có định chi tiền để chạy quảng cáo hay phát triển thương hiệu hay không?
• Cấu trúc chi phí: Tiền mà bạn sẽ phải chi trả, từ phí để thực hiện giải pháp cho tới phí để tiếp cận khách hàng. Và vì nó được gọi là cấu trúc, bạn nên cân nhắc ước tính các khoản phân bổ nguồn tiền được dùng cho mục đích gì.
• Dòng doanh thu: tiền bạn kiếm được từ đâu, từ những hoạt động nào?

Nhận định và giải phẫu mô hình Lean Canvas

Đầu tiên là sự tinh gọn. Lý do mà các mô hình Canvas ra đời và được ưu tiên sử dụng là vì chúng gói gọn các ý chính vào trong một trang giấy. Chỉ cần nhìn qua một lần là anh em có thể hình dung ra được và hiểu được người khác muốn truyền tải điều gì. Dù Lean Canvas không phải là bộ khung duy nhất có thể trình bày ý tưởng trong 1 trang, nó vẫn là một mô hình giúp phần lớn start-up có thể dùng làm điểm tựa để phác thảo ý tưởng và nhanh chóng tiến tới việc thực thi và thử nghiệm chúng.

Tiếp đến là khác biệt của Lean Canvas so với Business Canvas Model. Nếu anh em đã từng tham gia đào tạo từ một số khóa về quản trị hoặc khởi nghiệp, rất nhiều tổ chức sẽ trình chiếu mô hình Business Canvas chứ không phải Lean. Khác biệt lớn nhất giữa 2 mô hình này là Business Canvas chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp đã thành hình, đã hoạt động và phát triển đến một mức độ nhất định. Trong khi đó, Lean Canvas quan tâm tới việc hỗ trợ một người mới debut với một ý tưởng mới thông qua việc giải quyết vấn đề. Khi bạn chưa xác định được vấn đề mà ai đó gặp phải, bạn có thể dừng sử dụng mô hình Lean Canvas. Vì nếu không có vấn đề tồn tại, bạn không cần và cũng chẳng có lý do để cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ hoặc đổi mới. Tương tự, nếu vấn đề tồn tại mà ai đó đã giải quyết, hoặc là bạn thuyết phục khách hàng cách tiếp cận khác của bạn là tốt hơn, hoặc là bạn chủ động hạ giá nếu muốn gia nhập và tồn tại lâu trong lĩnh vực đó.

Cuối cùng là điền gì vào Lean Canvas? Về cơ bản ở từng ô đã nói cho anh em biết về điều gì cần điền rồi. Anh em có thể kẻ trên giấy A4 hoặc anh em có thể thử trải nghiệm SaaS Lean Canvas trên web tại Lean2Pitch (miễn phí và mã nguồn mở). Đây sẽ là công cụ giúp anh em quản lý Lean Canvas dưới dạng context và lưu trữ trên máy tính cục bộ hiệu quả - từ đó có thể triển khai hoặc sử dụng các AI khác nhau để tạo các bản kế hoạch, báo cáo, kiến trúc hệ thống phần mềm hoặc mã nguồn chi tiết hơn. Hãy bắt đầu từ vấn đề! Vấn đề sẽ luôn luôn tồn tại. Kể cả khi một vấn đề nào đó đã được giải quyết, sẽ có một hoặc nhiều vấn đề khác xuất hiện. Vì vậy hãy xác định vấn đề ai đó đang gặp phải, nó nằm ở chính bản thân bạn hoặc ai đó xung quanh. Một số câu hỏi gợi mở để tìm kiếm ý tưởng kinh doanh theo Rob Kornblum: ²

• Điều gì làm tôi cảm thấy bực bội trên đời này?
• Tôi đang ước công ty hiện tại của tôi làm gì cho khách hàng?
• Nếu tôi là khách hàng hiện tại của công ty tôi, tôi sẽ đòi hỏi điều gì?
• Điều gì tôi yêu đến mức tôi cảm thấy mình không làm việc dù dành nhiều công sức cho nó?
• Ai thực sự cần kỹ năng của tôi?
• Tôi có thể dạy ai đó cái gì?
• Làm sao để tôi khác với tất cả những người cũng có thể dạy điều đó?
• Người khác nói điều gì tốt đẹp về bạn?
• Sản phẩm hoặc dịch vụ tệ hại nào mà bạn hay người khác từng hoặc đang sử dụng?
• Tôi cần cái gì?
• Công ty nào đang làm tôi ngán ngẫm khi hợp tác?
• Tôi biết điều gì nhiều hơn người khác tại nơi làm việc?
• Nếu tôi nghỉ việc, sếp tôi muốn thay thế tôi bằng cái gì nhất?
• Ai đang có tiền và họ cần gì?
• Nếu tôi có $1000, tôi sẽ mua cái gì?
• Công ty nào tôi thấy tốt?
• Lần cuối mà tôi cảm nhận được giá trị nhận lại nhiều hơn tiền tôi chi là khi nào?
• Điều gì làm tôi lo lắng?

Kết

Bộ khung Canvas ra đời là để giúp mọi người dễ dàng xem hết nội dung, làm cho ý tưởng kinh doanh trở nên tinh tế - gọn gàng. Nếu một thứ gì đó quá dài, bạn có sẵn sàng đọc hết chúng không? Nếu có, bạn có nhớ hết những gì mình đã đọc không? Và bất cứ khi nào câu trả lời là không, bạn sẽ nhận ra rằng mình cần tinh gọn lại những gì mình trình bày sao cho chúng cô đọng, xúc tích, dễ truyền tải.