Một cách kiếm tiền không mới nhưng luôn mới mẻ

Năm 1889, vào thời điểm chưa có Google Map và thị trường xe hơi ở Pháp chưa có tới 3000 chiếc, 2 anh em Andre và Edouard đã nhận thấy tiềm năng từ việc giúp cho tài xế có được hành trình thú vị nhằm thúc đẩy doanh thu từ việc bán xe và lốp. Vì thế họ tạo ra cẩm nang hướng dẫn cho khách du lịch. Từ việc đổ xăng ở đâu, thay lốp ở đâu, ăn uống ở đâu, nghỉ ngơi ở đâu. Trong hơn 2 thập kỷ đầu, cuốn cẩm nang có chứa danh sách khách sạn, nhà hàng ở Paris được chia theo danh mục cụ thể hoàn toàn miễn phí. Tới năm 1920, cuốn cẩm nang đó được bán với giá 7 franc. Nếu quy đổi theo lạm phát, cuốn cẩm nang đó có giá khoảng 32.000 VND vào năm 2026. Và đó là khởi đầu của giải thưởng Sao Michelin ngày nay. ¹

Câu chuyện tìm kiếm quán ăn

Thời còn ở ký túc xá, Hải có một anh bạn cùng phòng chuyên xem review các quán ăn trên TikTok, sau đó lưu lại video và địa chỉ quán. Chúng không phải là những quán ăn sang chảnh mà là những quán giá rất sinh viên. 1-2 lần mỗi tuần, anh sẽ dẫn Hải đến một trong những quán trên. Trước khi dẫn, anh sẽ mở lại danh sách các quán đã lưu trong mục yêu thích để thảo luận về quán trước khi đi. Nếu tất cả mọi người đồng ý ăn cơm gà, anh sẽ đối chiếu với danh sách để tìm quán cơm gà. Tương tự nếu mọi người vote đi ăn bánh mì chảo hay bún bò, anh sẽ tìm quán bán món đó trong danh sách tổng hợp của riêng ảnh. Thực sự ảnh rất thông minh và nhanh nhạy trong việc tìm quán ăn, quán cafe sinh tố hợp khẩu vị và tầm giá sinh viên.

Sau này khi đổi phòng, và sau khi dọn ra ký túc xá, mỗi một lần gặp một người nào đó khác rủ đi ăn chung, hầu hết sẽ dẫn Hải đến quán ruột của riêng họ. Theo quan sát của Hải thì chất lượng sẽ tùy quán và giá thì không ổn định. Còn mỗi khi Hải tự tìm quán thì thường sẽ rơi vào thế không có sự chuẩn bị, hoặc là kiếm quán gần, hoặc là chạy ngược chạy xuôi, thấy quán nào ổn ổn thì tấp vào. Những quán trước đây mà anh cùng phòng dẫn đi, Hải cũng không còn nhớ, không còn lưu lại. Rõ ràng, Hải có một khoảng trống thông tin về những quán ăn tốt giá cả phải chăng. Lúc này nếu có danh sách các quán ăn trong khu vực sinh sống đảm bảo vệ sinh, chất lượng ổn và mức giá phải chăng thì sẽ tiết kiệm cho Hải rất nhiều thời gian, suy nghĩ và xăng cộ đi lại. Bây giờ Hải có một câu hỏi: Cái danh sách quán ăn của ảnh đáng giá bao nhiêu khi cái giá phải trả khi không có nó là không hề nhỏ.

Giá trị công việc

Ngày nay, chúng ta thấy thông tin ở khắp mọi nơi. Thực ra, hầu hết thông tin hằng ngày mà chúng ta cần trước sau gì cũng sẽ tìm được ở đâu đó trên Internet. Nhưng câu hỏi được đặt ra là mất bao lâu? Để tìm được quán ăn mà anh em cho là phù hợp, anh em sẽ tìm kiếm trên bao nhiêu nền tảng, xem bao nhiêu review, trả bao nhiêu tiền cho Data 4G/5G? Nếu đến nơi mà quán đó đóng cửa, anh em sẽ xoay xở như thế nào để tìm quán thứ hai?

Rõ ràng, việc tổng hợp các thông tin từ nhiều nguồn thành 1 danh sách giúp cho việc tra cứu trở nên dễ dàng hơn. Dù là bất kỳ ai, học thức cao tới đâu thì cũng luôn thích những thông tin ngắn gọn, được tổng hợp, dễ tra cứu chứ không thích những thông tin nằm rải rác, có thể gây nhiễu. Không phải cứ có thật nhiều thông tin là có giá trị, nhất là trong thời đại có quá nhiều thông tin gây nhiễu, làm mất tập trung. Giá trị của công việc nằm ở chỗ thông tin quan trọng được tập trung tại một nơi thay vì phải mất công đi tìm kiếm ở nhiều nguồn ². Một số danh sách mà anh em có thể tham khảo làm:

• Danh sách các quán ăn, quán nước, khu vui chơi giải trí.
• Danh sách các quán bánh mì cóc, danh sách các quán cà phê bệt giá sinh viên ở Quận 3
• Danh sách các ý tưởng khởi nghiệp đã thất bại kèm phân tích, danh sách các start-up khởi nghiệp đã được định giá chục triệu đô.
• Danh sách từ vựng B1, danh sách từ vựng HSK, danh sách mẫu câu giao tiếp thông dụng.
• Danh sách câu hỏi trắc nghiệm lái xe, trắc nghiệm ôn tập THPT kèm đáp án và giải thích.
• Danh sách các trường đào tạo rất mạnh về lĩnh vực B ở khu vực phía Nam.
• Danh sách những công ty cung cấp dịch vụ C ở tỉnh D.
• Danh sách 10 công ty trong lĩnh vực A có đãi ngộ tốt và văn hóa làm việc cực kỳ hướng Gen-Z. Danh sách 10 công ty trong lĩnh vực B cần tránh.
• Danh sách 10 địa điểm nhận thanh lý, thu mua đồ cũ, đồ điện tử hỏng. Danh sách cửa hàng bán đồ second-hand giá tốt.
• Danh sách 3 frameworks, danh sách 5 softwares, danh sách 10 thư viện hỗ trợ hoặc giải quyết công việc X.
• Danh sách tổng hợp link videos và playlists công khai trên Youtube để học và thông thạo kỹ năng Z.

Vậy thì kiếm tiền từ danh sách này bằng cách nào? Nếu người anh ở trên soạn lại cái danh sách quán ăn đó trên Excel và bán lại cho Hải với giá 30.000 VNĐ, liệu Hải có sẵn sàng bỏ tiền ra mua không? Và nếu là anh em, anh em có sẵn sàng bỏ tiền ra mua không? Nếu có thì sẵn sàng chi bao nhiêu?

Kiếm tiền từ danh sách

Số tiền có thể kiếm được từ danh sách phụ thuộc vào nội dung và chất lượng của danh sách. Về lý thuyết, nếu Hải sẵn sàng chi 35.000 VNĐ cho một dĩa cơm tấm, không có lý do gì để Hải không sẵn sàng chi 30.000 VNĐ cho 1 danh sách các quán ăn đảm bảo vệ sinh, giá quanh mức 35.000 VNĐ vì danh sách này có thể sẽ giúp ích cho Hải trong vài tháng, thậm chí vài năm. Tất nhiên là 30.000 VNĐ cũng không thể mua được dĩa cơm tấm nhưng nếu tìm và bán được danh sách đó cho 1000 người, thì số tiền kiếm được sẽ là 30 triệu đồng. Nhưng giả sử Hải cho rằng 30.000 VNĐ cho 1 danh sách vài quán ăn có thể dễ bị sao chép là không đáng thì sao? Nếu gặp phải Hải - 1 ví dụ điển hình cho trường hợp trên, người hay quên lưu lại những quán ăn hợp khẩu vị và hợp giá trên Google Map, người thường xuyên quên lưu Repo Github và ghi chú lại Repo, nhưng chưa chắc chịu bỏ tiền ra mua dù giá chỉ 30.000đ thì sao? Thì được thôi, vậy bây giờ tôi giảm giá danh sách đó xuống 25.000 VNĐ thì sao, 20.000 VNĐ thì sao, 15.000 VNĐ thì sao? Vẫn không được hả, vậy 5.000 đồng thì sao?

Tờ vé số ngày nay có giá 10.000 VNĐ, dù tỷ lệ không trúng giải nào là 99%, vẫn luôn có người mua vé số mỗi ngày. Vì thế nếu ngay cả 5.000 VNĐ mà Hải còn không sẵn xuống tiền cho một thứ tạo ra giá trị trực tiếp, thì chỉ còn một khả năng duy nhất là vì Hải sợ làm mất danh sách đó, sợ chính cái danh sách đó cũng sẽ thất lạc ở đâu đó trong thư mục điện thoại, máy tính. Vậy thì lúc này tôi sẽ đăng cái danh sách này lên website công khai để mọi người có thể truy cập miễn phí, chỉ cần nhớ địa chỉ hoặc từ khóa là tìm được.

Nhưng làm vậy thì đồng nghĩa với việc ai cũng có được danh sách đó, và sẽ không bán được cho ai nữa cả. Không sao, tôi sẽ bắt bạn xem quảng cáo nếu như muốn xem danh sách đó. Có thể là quảng cáo nằm kế bên hông hoặc phía dưới danh sách, cũng có thể là quảng cáo hiện ra trước khi danh sách được mở. Vì người đó không mua danh sách 1 lần trọn đời, với mỗi lần người đó truy cập danh sách, tôi có thể kiếm được tiền. Chưa hết đâu, vì danh sách lúc này đã là miễn phí rồi, tôi sẽ để link Buy Me a Coffee, mã QR Momo hoặc số tài khoản Vietcombank / OCB ở phía dưới. Chuyện bạn ủng hộ tôi hay không là tùy tâm. Và vì thế, có những người ủng hộ tới 100.000 VNĐ vì họ đã xem danh sách và thấy chúng hữu ích dù nếu bán 30.000 VNĐ có thể họ sẽ không mua. Vì web đã là miễn phí, anh em còn có thể kiếm thêm bằng cách chuyển danh sách đó về dạng hình ảnh sinh động để liên hệ hợp tác với nhà xuất bản bán ấn phẩm vài chục trang hoặc bán sổ ghi chú với nội dung trong danh sách đặt ở đầu hoặc đặt ở từng trang. Nếu Hải nhớ không nhầm, sách 600 câu hỏi trắc nghiệm lái xe có giá khoảng 60.000 - 100.000 VNĐ, những cuốn trắc nghiệm ôn thi có cuốn còn hơn cả trăm nghìn đồng.

Công việc không mới nhưng không bao giờ cũ

Thời xưa, người ta cần danh sách là bởi vì Internet chưa phát triển, thông tin chưa bùng nổ nên việc tìm kiếm và tra cứu không dễ như bây giờ. Họ phải giữ kỹ danh sách, cẩm nang, danh bạ liên hệ để có thể sử dụng khi cần thiết. Còn ngày nay, chính vì Internet quá phát triển nên có quá nhiều nơi để tìm đến, chính vì dữ liệu bùng nổ nên chúng ta không bao giờ có thể đọc hết và theo kịp thông tin được. Và vì thế, thứ người ta cần thời nay là ít đi, lọc và loại bỏ những thông tin không liên quan, gây nhiễu. Ít nhưng vào thẳng trọng tâm, ít nhưng giải quyết đúng vấn đề, ít nhưng tiện tra khi cần chứ không phải là quá nhiều nhưng không biết kiếm ở đâu.

Thông tin không mới, nó vẫn ở đó. Xưa hay nay thì công việc tạo danh sách luôn luôn cần thiết. Còn lý do công việc này luôn luôn mới mẻ là vì có nhiều ngách để làm, chưa kể đến việc mọi thứ luôn thay đổi dẫn đến việc danh sách có thể phải cập nhật. Không ai biết chắc rằng cái quán ăn mà anh em đưa vào danh sách năm sau có còn hay không, có còn đủ lý do thuyết phục để anh em giữ lại trong danh sách hay không. Và cũng không ai biết được rằng năm sau có quán ăn mới nào mọc lên khiến anh em phải bổ sung gấp vào danh sách hay không?

Một lý do nữa để công việc này luôn luôn mới mẻ đến từ khả năng sáng tạo vô tận của anh em để linh hoạt hóa cách trình bày danh sách. Bảng biểu, biểu đồ, info-graphics, interactive chart, bổ sung bộ lọc và thêm thắt hoạt ảnh, xào nấu nội dung. Điều đó khiến cho người khác không dễ sàng sao chép toàn bộ nội dung dù file excel rất dễ sao chép. Gemini hay ChatGPT đều ít nhiều có thể làm hoặc tham gia hỗ trợ anh em về việc này. Giai đoạn đầu anh em có thể làm thủ công, về sau có thể làm hoặc sở hữu content-engine ³ để có thể dựng luôn quy trình nội dung.

Cách này có gì không ổn không?

Cái danh sách mà bạn nói tôi hỏi AI cũng được mà. Bạn không nổi tiếng như các tạp chí lớn thì có đủ uy tín để làm danh sách chưa? Những gì bạn làm làm sao mà ăn thua với AI ngày nay? Làm sao cái danh sách từ người vô danh có thể thực sự bán được?

Bạn làm danh sách là vì những thứ trên chưa một tạp chí nào chạm tới. Forbes có danh sách những người giàu nhất thế giới nhưng không có danh sách các quán ăn mà bạn biết sẽ phù hợp với shipper và sinh viên trong khu vực bạn sống. Các quán ăn, địa điểm trải nghiệm phải là do con người gợi ý, đề xuất và giới thiệu, chứ không phải AI. Sự khác biệt giữa AI và con người năm 2026 là con người thực sự trải nghiệm, còn AI thì chỉ phân tích những gì con người nhập vào.

Còn về uy tín, thực sự anh em phải làm danh sách thì người ta mới biết được anh em có uy tín hay không? Uy tín trong công việc này đến từ việc anh em làm danh sách một cách có trách nhiệm, ghi những cái tên đúng như tiêu đề vào trong danh sách. Lúc đó người khác mới đánh giá được sự uy tín và mới hình dung được những danh sách tiếp theo của anh em có giúp ích cho họ hay không? Khi người ta thấy cái tiêu đề của danh sách hoặc 1 vài cái tên trong danh sách đúng với những gì người ta đang quan tâm hoặc giải quyết được vấn đề của họ, họ sẽ liên hệ với anh em.

Nỗi sợ của 1 người khi làm danh sách cũng như làm hầu hết những công việc nào đó mới là sợ bị người khác phán xét, sợ mình không đủ uy tín, thương hiệu. Kiểu như sợ người khác nói không phải tạp chí Forbes mà cứ lanh chanh. Nhưng thực ra anh em phải làm đủ nhiều và đủ lâu thì người ta mới có đánh giá về uy tín và thương hiệu của anh em. Nếu một người họ thực sự quan tâm, thực sự cần, thực sự hiểu, họ sẽ nhìn vào danh sách để đánh giá khả năng tổng hợp thông tin của anh em. Và vì thế, có những người anh em nên bỏ qua nếu họ cảm thấy không cần thiết hoặc không hữu ích.

Kết

Danh sách là thứ đã được tổng hợp, lọc, sắp xếp cho đúng với nhu cầu của từng người và được lưu lại. Nếu anh em thật sự tập trung cho việc gì đó hãy chỉ tập trung bám vào danh sách được lập chứ không phải là sao nhãng. Kiểu như học kỹ năng gì đó trên Youtube chẳng hạn, tốt nhất là anh em nên tắt đề xuất Youtube và đừng xem video ngẫu nhiên vì nó rất là nhiều và ngày nào cũng có hàng loạt video mới về chủ đề đó. Nếu tập trung, anh em chỉ nên tham khảo danh sách đã được lập sẵn và bám vào danh sách đó để theo thôi.

Lý do mà một người có thể tự tin áp đảo danh sách của Michelin là vì họ là dân địa phương, người bản địa. Ngõ ngách, quán ăn nào ở khu vực là họ nắm hết. Trải nghiệm của người đó là thiết thực, là hợp tầm giá với sinh viên, với người lao động bình thường. Và người đó có thể hơn Google Map là vì khi lên Google map người ta còn phải làm lại bước nhập từ khóa, xem đánh giá từng chỗ, có khi Maps nhận quảng cáo nên danh sách còn tùy thuộc. Còn danh sách do một người tạo ra thì đã được trải nghiệm, được kiểm định và thế chấp bằng uy tín của người đó. Chỉ cần mở lên là coi được.

Cơ sở dữ liệu ngày nay thì rất nhiều, tiềm lực một cá nhân hoặc nhóm nhỏ thường sẽ không mạnh bằng kỳ lân công nghệ. Vì thế, chúng ta có thể cân nhắc làm danh sách - thứ mà công ty lớn sở hữu Data Center khủng phải thiết kế, tạo bảng, quan hệ, khóa, thu thập rất nhiều dữ liệu, viết hàng trăm câu lệnh truy vấn phức tạp và tối ưu chỉ để trả về.