Tâm lý học blogger - Tại sao Hải lập blog riêng?

Hôm nay, Hải vào xem lại trận Argentina gặp Pháp vào mùa World Cup năm 2018. Đó là năm Mbappe 19 tuổi và đã khiến Messi dừng bước với 1 kiến tạo Penalty và ghi 2 bàn thắng. Tất cả những phút chạy của Mbappe đều được tường thuật trực tiếp và ghi lại để bất kỳ ai có thể xem lại sau này. Tất cả người xem bóng đá đều biết Mbappe, biết khả năng chơi bóng của anh ta, biết tốc độ của anh ta. Hàng loạt câu lạc bộ lớn muốn ký hợp đồng với anh ta với mức giá không tưởng.

Bây giờ Hải quay sang nhìn lại bản thân và tự đặt câu hỏi: "Bạn có gì ở tuổi 19? Người ta biết gì về bạn ở tuổi 19? Và nếu 5 năm sau, 10 năm sau nhìn lại, bạn muốn nhìn thấy những hình ảnh nào của mình trước đây? Bạn muốn nói gì với mình 5 năm trước đây?". Và khi ai đó hỏi rằng: "Bạn là ai? Bạn đã làm gì?", Bạn sẽ cho người khác xem gì về bạn?

Tâm lý học blogger

Ngày nay, bất kỳ ai cũng có thể chia sẻ suy nghĩ của mình lên Internet chỉ trong vài giây. Facebook có hàng tỷ người dùng và luôn hỏi rằng bạn đang nghĩ gì thế? Các nền tảng như Medium, Substack hay Reddit cũng cho phép đăng bài viết mà gần như không mất quá nhiều thời gian. Còn Youtube hay TikTok cho phép người dùng chia sẻ suy nghĩ dưới dạng nội dung nghe nhìn. Rõ ràng, ở bất cứ thời điểm nào và bất cứ đâu, ai cũng có thể đăng tải suy nghĩ của mình bằng nhiều cách khác nhau. Vì thế, thứ người ta quan tâm không phải là có đăng bài được hay không? Mà là có nên đăng tải suy nghĩ hay không? Lúc nào nên đăng, lúc nào thì không? Nên đăng ở đâu, hướng tới ai là người xem?

Muốn lưu trữ suy nghĩ và đối thoại với chính mình

Điều này đúng với gần như bất cứ ai. Con người thường chụp ảnh để sau này có thể xem lại. Và lúc xem lại chính mình trước đây, họ sẽ "Ồ, hóa ra mình từng như vậy!". Tương tự với blogger, nếu họ viết ra suy nghĩ của mình và đăng tải chúng, 5 năm sau, 10 năm sau hay 20 năm sau họ có thể xem lại bài viết của mình. Và họ cũng được đối thoại và tự nói chuyện với chính mình của nhiều năm trước và nói hóa ra trước đây mình đã từng suy nghĩ thế này, mình đã từng sống thế này, mình đã từng hiểu thế này. Và mình được tự hỏi bản thân mình: "Ủa, sao hồi đó mình nghĩ vậy nhỉ? Thêm cụm tâm lý học vào tiêu đề bài viết để người xem bấm vô có trẻ con quá không?"

Cách duy nhất để biết bản thân mình đã tiến bộ hơn hay chưa không phải là so sánh mình với một ai khác mà là so sánh với chính bản thân mình của ngày hôm qua. Và cách sát thực tế nhất là xem lại các công việc đã từng làm ở từng giai đoạn, đọc lại bài viết của mình trước đây. Nếu bản thân thấy rằng, có bước có thể cải thiện, có đoạn văn, cách dùng từ nên sửa lại, có những quan điểm trước đây mình tin là đúng nhưng giờ không còn phù hợp nữa thì có nghĩa là bản thân người đó đã tốt hơn ngày hôm qua.

Để lại dấu vết mình từng tồn tại

Một trăm năm sau, gần như không còn ai trong số những người đọc bài viết lúc này còn tồn tại. Những cuộc trò chuyện hằng ngày, những lần gặp gỡ rồi cũng sẽ biến mất. Những tin nhắn cá nhân và trong group rồi cũng sẽ bị những tin nhắn khác đẩy lên trên. Nhưng những bài blog được lưu trữ theo ngày viết, tag, danh mục hoặc cho phép tìm kiếm thì vẫn còn đó. Bất kỳ ai cũng có thể dễ dàng tìm kiếm và xem lại được.

Một số người để lại những công trình họ xây dựng. Một số khác để lại doanh nghiệp, tác phẩm nghệ thuật hoặc những phát minh để chứng minh bản thân từng tồn tại với hậu bối. Tương tự với blogger, mỗi bài viết là một bản ghi trong dòng thời gian. Nó ghi lại cách một người suy nghĩ, những điều họ quan tâm, những gì họ đã học được và cách họ nhìn nhận thế giới ở một thời điểm cụ thể trong cuộc đời. Nhiều năm sau, khi đọc lại những bài viết cũ, đôi khi chính tác giả cũng nhận ra mình đã thay đổi rất nhiều. Có những quan điểm không còn phù hợp. Có những nhận định từng cho là đúng nhưng nay đã khác. Tuy nhiên, điều đó không làm cho bài viết mất đi giá trị. Ngược lại, chúng trở thành bằng chứng cho hành trình trưởng thành của một con người. Viết blog không giúp một người trở nên bất tử. Nhưng nó giúp những suy nghĩ, trải nghiệm và tri thức mà họ từng tích lũy có cơ hội tồn tại lâu hơn chính bản thân họ. Ở một góc độ nào đó, mỗi bài viết đều là lời nhắn gửi tới tương lai rằng: "Đã từng có một người như thế sống ở đây, suy nghĩ về những điều này và muốn chia sẻ chúng với thế giới."

Viết để kết nối với những người có chung tần số

Có 1 điều thú vị mà chỉ có thời đại Internet mới có thể làm. Đó là những người những người hoàn toàn xa lạ, chưa từng gặp nhau, thậm chí ở cách nhau rất xa có cùng quan tâm 1 chủ đề và tương tác với nhau về chủ đề đó. Người xung quanh có thể không có cùng sự quan tâm, nhưng có thể có người ở nơi nào đó lại có cùng suy nghĩ và vô tình đọc được những nội dung này.

Về cơ bản, dù chọn chủ đề rộng hay chủ đề hẹp, đa số hay thiểu số quan tâm, chủ đề theo trend hay chủ đề lâu dài để viết, một khi người đọc cảm thấy đồng cảm, blogger đã làm điều có ý nghĩa. Điều đó giúp cho blogger có thể tìm thấy những người mà ở cuộc sống xung quanh không thể gặp được. Và từ đó, rất nhiều mạng lưới kết nối được xây dựng và họ có cơ hội được cộng tác, hợp tác với các nhà xuất bản, brand hay site media ra đời.

Tất nhiên, người cùng tần số ở đây không có nghĩa là người lúc nào cũng đồng tình hoàn toàn với bài viết. Mà là những người đọc bài viết, cảm nhận và theo nhịp của bài viết, đồng ý với ý kiến nào đó của tác giả. Và khi chưa đồng tình với điểm nào trong bài viết, họ có thể liên hệ với tác giả và trao đổi sâu hơn. Từ đó, họ thỏa mãn nhu cầu được tiếp nhận, xây dựng và kết nối với tác giả.

Chúng ta đều biết rằng nếu muốn nhận từ ai đó giá trị gì, trước tiên phải cho đi trước. Việc viết blog giúp 1 người có thể gửi giá trị tới hàng triệu triệu người khắp nơi. Khi độc giả đọc được 1 bài viết và nhìn thấy mình trong đó, bài viết vô tình chạm tới người đọc. Khi người xem cảm thấy hữu ích vì những gì được chia sẻ trong bài viết giải quyết được vấn đề họ gặp trong cuộc sống, blogger có cơ hội trao giá trị cho họ ngay cả khi tác giả không hề biết. Và giá trị 1 blogger có thể nhận lại được nhiều khi lại không thể biết trước được. Một lời cảm ơn, một lượt tương tác, một lượt chia sẻ, một lượt ủng hộ, hay một lời đề nghị hợp tác.

Vì sao Hải lập blog riêng?

Không phụ thuộc vào thuật toán nền tảng

Khi đăng nội dung lên mạng xã hội, người viết không thực sự quyết định được ai sẽ nhìn thấy bài viết của mình. Thay vào đó, thuật toán của nền tảng sẽ quyết định nội dung nào được ưu tiên phân phối, nội dung nào bị giảm tương tác và nội dung nào gần như không xuất hiện trước mắt người dùng. Điều này dẫn đến một nghịch lý thú vị. Người sáng tạo nội dung là người tạo ra giá trị, nhưng lại không kiểm soát được cách giá trị đó được phân phối. Một bài viết chất lượng có thể chỉ tiếp cận được rất ít người. Trong khi đó, một nội dung ngắn, gây tranh cãi hoặc bắt kịp xu hướng lại có thể lan truyền rất nhanh. Theo thời gian, điều này khiến nhiều người viết vô thức thay đổi cách sáng tạo nội dung để chiều theo thuật toán thay vì phục vụ độc giả.

Trên mạng xã hội, nội dung của người viết bắt buộc phải tuân theo chính sách của nền tảng. Một bài viết có được đọc hay không phụ thuộc rất nhiều vào những yếu tố mà tác giả không thể kiểm soát. Hôm nay thuật toán ưu tiên nội dung dài, ngày mai lại ưu tiên video ngắn. Hầu hết với những người muốn được ăn đề xuất, họ thường phải thay đổi nội dung theo thuật toán của nền tảng, ưu tiên trend.

Người đọc đến với blog vì họ chủ động tìm kiếm nội dung hoặc quan tâm tới những gì tác giả chia sẻ. Không có thuật toán nào chen vào giữa người viết và người đọc. Nếu một người muốn đọc bài viết của Hải, họ có thể truy cập trực tiếp mà không cần được nền tảng cho phép. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những chủ đề chuyên sâu, mang tính học thuật hoặc có giá trị dài hạn. Những nội dung như vậy thường không phù hợp với cách vận hành của mạng xã hội, nơi sự chú ý được đo bằng giây và vòng đời của một bài đăng đôi khi chỉ kéo dài vài giờ.

Tất nhiên, mạng xã hội vẫn là công cụ rất hiệu quả để tiếp cận độc giả mới. Còn blog riêng thì khác. Nó là một tài sản. Tài khoản mạng xã hội có thể bị khóa. Thuật toán nền tảng có thể thay đổi. Bản thân nền tảng có thể không có thu hút được người dùng nữa. Nhưng chừng nào còn sở hữu tên miền và dữ liệu của mình, Hải vẫn có thể tiếp tục viết, tiếp tục xuất bản và tiếp tục kết nối với độc giả mà không cần bất cứ nền tảng nào làm trung gian.

Quyết định được cách trình bày và thứ tự sắp xếp hiển thị

Mỗi nền tảng đều có cách tổ chức nội dung riêng. Trên mạng xã hội, bài viết thường được sắp xếp theo thời gian hoặc theo thuật toán. Nội dung mới sẽ liên tục đẩy nội dung cũ xuống dưới. Một bài đăng trên mạng xã hội thường chỉ sống được vài ngày trước khi chìm xuống dưới hàng nghìn nội dung mới. Người đọc chủ yếu tiếp cận bài viết theo từng mảnh rời rạc thay vì theo một cấu trúc hoàn chỉnh. Điều này phù hợp với các nội dung ngắn hạn nhưng lại không thực sự lý tưởng đối với những người muốn xây dựng một kho nội dung lâu dài.

Với blog riêng, tác giả có toàn quyền quyết định cách nội dung được tổ chức và hiển thị. Các bài viết có thể được phân loại theo chủ đề, độ khó, thời gian xuất bản hoặc bất kỳ tiêu chí nào phù hợp với mục đích của website. Những bài viết quan trọng có thể được ghim lên đầu trang. Những nội dung liên quan có thể được liên kết với nhau để tạo thành một chuỗi kiến thức hoàn chỉnh. Một bài viết trên blog có thể được tìm thấy sau nhiều tháng hoặc nhiều năm. Blog giống như việc xây một thư viện. Mỗi bài viết mới không thay thế bài cũ mà làm cho toàn bộ kho tri thức trở nên đồng bộ và cộng hưởng lẫn nhau.

Ví dụ, một người viết về tâm lý học có thể nhóm các bài viết theo từng chủ đề như động lực, cảm xúc, hành vi hay phát triển cá nhân. Một người làm công nghệ có thể xây dựng lộ trình học tập từ cơ bản đến nâng cao thay vì để độc giả tự mò mẫm giữa hàng trăm bài viết không có cấu trúc. Khả năng kiểm soát này giúp blog giống một thư viện hoặc một cuốn sách hơn là một dòng thời gian liên tục trôi đi.

Người đọc không chỉ tiêu thụ từng bài viết riêng lẻ mà còn có thể xem được bức tranh tổng thể mà tác giả muốn xây dựng. Đồng thời, những nội dung giá trị được xuất bản từ nhiều năm trước vẫn có cơ hội được khám phá thay vì bị chôn vùi dưới các bài đăng mới hơn. Đối với một blogger viết nghiêm túc trong thời gian dài, quyền quyết định cách trình bày và sắp xếp nội dung đôi khi còn quan trọng không kém chính nội dung mà họ tạo ra.

Xây dựng kho nội dung của riêng mình

Blog giúp tác giả nhìn lại những gì mình đã học được, những quan điểm đã thay đổi và những chủ đề đã dành nhiều thời gian nghiên cứu. Thay vì phải lặp lại cùng một nội dung nhiều lần, blogger có thể xây dựng kiến thức theo hướng tích lũy và kế thừa. Quan trọng hơn, kho nội dung là một loại tài sản có giá trị tăng dần theo thời gian.

Một bài viết riêng lẻ có thể không tạo ra nhiều ảnh hưởng. Nhưng khi hàng chục, hàng trăm hoặc hàng nghìn bài viết được kết nối với nhau, chúng tạo thành một nguồn tri thức mà không ai có thể sao chép hoàn toàn chỉ trong thời gian ngắn. Đó là lý do nhiều blogger không xem blog là nơi đăng bài, mà xem nó như quá trình xây dựng một thư viện của riêng mình, từng bài viết một.

Nhiều người chỉ chia sẻ khi đã trở thành chuyên gia. Nhưng blogger không nhất thiết phải theo điều đó bởi trên đời này luôn có 2 kiểu chuyên gia. Chuyên gia thứ nhất được hình thành từ bằng chương trình đào tạo, bài kiểm tra và công nhận bằng cấp. Còn chuyên gia thứ hai được hình thành từ hành trình dài tự trải nghiệm và thất bại. Blogger ghi lại quá trình học tập, quan sát và thay đổi quan điểm của mình theo thời gian. Họ nhận phản hồi, góp ý và xây dựng của độc giả để điều chỉnh và cho ra những bài viết chất lượng hơn. Điều này khiến blog trở thành một cuốn nhật ký tri thức hơn là một cuốn sách giáo khoa. Người đọc không chỉ nhìn thấy kết luận mà còn nhìn thấy cả hành trình đi tới kết luận đó.