Tâm lý học FOMO
Từ thời nguyên thủy, con người đã luôn sợ bỏ lỡ. Nếu bộ lạc săn được thức ăn mà 1 cá thể trong bầy không biết, cá thể đó có thể bị đói. Nếu 1 thành viên nào trong bầy người nguyên thủy bỏ lỡ việc di dời theo bầy vì thời tiết cực đoan, thành viên đó sẽ gặp nguy hiểm. Ngày nay, chúng ta thấy tâm lý FOMO (fear-of-missing-out) ở khắp mọi nơi: cái áo chỉ giảm giá trong ngày, drama trên mạng xã hội, sóng đầu tư tiền ảo, tin tức thời sự,... Khai thác FOMO là ngành công nghiệp kiếm rất nhiều tiền bởi con người không chỉ sợ thất bại, họ còn sợ mình đang đứng yên trong khi người khác vẫn chạy.
FOMO không hoàn toàn xấu
Rõ ràng, tâm lý sợ bỏ lỡ giúp con người chủ động cập nhật thông tin để không bị bỏ lại. Trong nhiều trường hợp, FOMO giúp chúng ta nhận ra mình đang trì trệ, bản thân cần phải chú ý và nắm bắt khi cơ hội xuất hiện. Nó thúc đẩy con người nhanh chóng hành động. Nó khiến con người ta mở rộng kết nối để có được thông tin quan trọng. Nó khiến chúng ta không bị quá lạc quẻ với những người trong cộng đồng xung quanh.
Với người tiếp thị và bán hàng, việc cố tình tạo FOMO giúp nhanh chóng đi đến quyết định giao dịch. Từ đó thúc đẩy doanh số cho tổ chức và mang sản phẩm tới tay khách hàng.
Nhưng tại sao vẫn cần phải kiểm soát FOMO?
FOMO dễ khiến 1 người dễ ra quyết định tệ hơn trong thời đại bùng nổ thông tin
Khi bị FOMO, con người thường hành động trong trạng thái không đủ thông tin, không đủ nguồn lực hoặc logic thiếu nhất quán. Chẳng hạn như khi nghe 1 tin tức về kỹ năng sẽ trở thành bệ phóng sự nghiệp, rất nhiều người sẽ đi học ngay nhưng khổ nỗi ngày nào cũng có kỹ năng mới trở thành kỹ năng vua dẫn tới việc học quá nhiều thứ cùng 1 lúc. Hay một người chọn đầu tư mạnh tiền ảo vì sợ qua thời kỳ đầu nhưng cuối cùng lại dính sập sàn.
Lúc này quyết định không còn xuất phát từ mục tiêu dài hạn, dựa trên khả năng của bản thân cũng như định hướng trong tương lai mà xuất phát từ nỗi sợ bị tụt lại phía sau. Nhiều người không thật sự muốn thứ họ đang theo đuổi, họ sợ người khác đi nhanh hơn mình dù không rõ là đi đâu.
FOMO dễ bị khuếch đại bởi mạng xã hội
Ngày xưa con người chỉ so sánh với vài chục người xung quanh. Còn ngày nay, chúng ta đang so sánh với hàng triệu người mỗi ngày. Thuật toán của mạng xã hội thường khiến não bộ nhìn thấy doanh nhân thành đạt, người đi du lịch, người có công việc tốt, người nổi tiếng và kiểu người “thành công” rất sớm. Trong khi người thất bại, cô đơn, áp lực, mất phương hướng thường ít được đăng tải. Kết quả là não bộ bắt đầu hiểu sai về “mặt bằng cuộc sống”, từ đó sinh ra cảm giác: “Ai cũng đang tiến lên, chỉ có mình đứng yên”. Nó truyền tải thông điệp mạnh mẽ rằng tới bộ não rằng: "Bạn đang bỏ lỡ rất rất nhiều thứ so với những người ngoài kia, bạn đang đứng yên không làm gì trong khi người tốt hơn bạn đang thay đổi mỗi ngày".
Nhưng thật ra, một người chỉ có thể biết được bản thân đang tiến lên hay đứng yên khi người đó so sánh với chính mình của ngày hôm qua. Nếu anh em so bản thân đi làm 8 tiếng văn phòng của mình với cầu thủ chuyên nghiệp nổi tiếng, anh em sẽ chỉ thấy bản thân mình không chạy nhanh bằng họ, không sút xa bằng họ, không chọc khe giỏi bằng họ, không kiếm tiền bằng họ. Bản thân việc so sánh đó là khập khiễng và không mang lại lợi ích gì cho ai cả. Bởi vì họ theo sự nghiệp cầu thủ của họ, anh em theo đuổi công việc của anh em. Điều duy nhất mà anh em có thể làm là so sánh cách làm việc của chính mình ngày hôm nay với hôm qua, có bước nào có thể cải thiện để tối ưu không, có bước nào thừa cần phải bỏ không, có phương án nào mà anh em cảm thấy tiếc nuối vì chưa thử nghiệm trước đây không? Nếu câu trả lời là có thì tức là anh em đang tốt hơn chính mình của ngày hôm qua.
Người dễ FOMO thường chưa có mục tiêu dài hạn để theo đuổi
Một người có mục tiêu dài hạn rõ ràng thường ít bị FOMO hơn. Bởi họ hiểu rõ mình không thể quan tâm tất cả mọi thứ trên đời này. Họ chỉ quan tâm câu hỏi mình đang xây cái gì, mình chấp nhận đánh đổi điều gì và mình cần tập trung vào đâu? Họ biết rõ thời gian của họ không đủ để theo dõi mọi thứ mới diễn ra hằng ngày. Họ sẽ ưu tiên những gì có lợi nhất cho họ, những gì có liên quan tới họ. Họ chỉ sợ họ không thể theo đuổi mục tiêu dài hạn chứ không sợ bỏ lỡ những cuộc vui không có lợi cho họ.
Ngược lại, người chưa có mục tiêu riêng rất dễ bị trend kéo đi, đám đông dẫn dắt và thuật toán điều hướng. Khi họ xem video về sáng tạo nội dung, họ sẽ lập tức muốn lao vào làm content-creator ngay vì sợ vô sau thì sẽ không còn cơ hội. Khi họ nghe về startup gọi vốn tiền tỷ, họ lập tức muốn khởi nghiệp. Khi họ nghe về công cụ Claude, họ liền lên CME295 của Stanford để tìm hiểu cách làm LLM với Transfomers. Khi họ nghe rap của Đen Vâu, họ liền muốn bỏ thành phố sống chồng lên nhau để về quê nuôi cá và trồng rau. Không hẳn vì họ thiếu năng lực mà là vì họ vẫn đang loay hoay tìm một hướng đi đủ vững để bám vào.
Đối mặt với FOMO thay vì né tránh
Anh em không thể né tránh FOMO bởi đó là cơ chế sinh tồn của não bộ mà tất cả chúng ta được thừa hưởng từ tổ tiên. Bộ gen người vốn được lập trình để chú ý tới cơ hội, chuyển động của đám đông và sự kiện để đảm bảo an toàn. Vì vậy, mục tiêu không phải xoá bỏ hoàn toàn FOMO hay không thừa nhận tâm lý FOMO. Thay vào đó, anh em cần nhận ra khi nào mình đang tận dụng FOMO để phát triển và khi nào mình đang bị nó điều khiển và sử dụng. Từ đó giữ bình tĩnh trước áp lực so sánh. Và điều đặc biệt luôn có trong tay 1 thứ để ươm mầm, chăm sóc mỗi ngày. Một người đang thật sự xây dựng điều gì đó và tiến bộ mỗi ngày thường ít bị FOMO hơn người chỉ lướt mạng nhưng không xây dựng điều gì. Bởi vì cảm giác tiến bộ là thuốc giải mạnh nhất của FOMO.
Kết
FOMO không phải dấu hiệu của sự nhu nhược, hay sự thiếu quyết đoán. Nó là phản ứng rất bình thường của não bộ con người từ xưa tới nay. Từ thời kỳ săn bắt hái lượm tới thời kỳ drama và trào lưu trên mạng xã hội. Xóa bỏ hoàn toàn tâm lý FOMO là vô ích và tự hủy cơ chế bảo vệ bản thân mà tạo hóa ban tặng.
