Vì sao người giàu thích nợ
Có 1 lần trong cuộc phỏng vấn, tổng thống thứ 45 và 47 của Hoa Kỳ - Donald Trump có chia sẻ về câu chuyện cho tiền người giàu hơn ông khoảng 900 triệu đô. Đó là một ngày khi ông cùng người đẹp dạo phố và ông Trump nói với cô gái: “Em biết người đàn ông đó là ai không?”. “Em biết, ông ấy là ăn xin” - cô gái đáp. Ông Trump nói tiếp: “Ngay bây giờ, ông ấy đang có nhiều hơn anh 900 triệu đô”. Và cô gái thắc mắc: “Làm sao người ăn xin có thể có nhiều tiền hơn ông được?”. Bởi vì người ăn xin tuy không có đồng nào nhưng cũng không có nợ. Trong khi đó, ông Trump nợ 900 triệu đô. Đó là thời điểm bất động sản ở Mỹ đang ở dưới đáy chu kỳ vào những năm đầu thập niên 90. Và tất nhiên sau đó, thị trường bất động sản ở New York mà ông Trump đầu tư xây dựng đã phát triển bùng nổ.
Chúng ta ít nhiều cũng từng nghe người giàu họ đã và đang nợ rất nhiều tiền. Vậy rốt cuộc tại sao họ lại quyết định đi vay? Điều gì đứng đằng sau các khoản nợ của họ? Nếu họ đang nợ ngân hàng, liệu họ có giàu hơn những người bình thường không bao giờ nợ? Blog này sẽ cùng mổ xẻ tư duy nợ và cách mà hệ thống tài chính ngày nay đang vận hành
Bản chất của tiền là nợ
Tối đa 90% tiền trong xã hội này là nợ. Ý tưởng này xuất phát từ khái niệm gọi là tỷ lệ dự trữ bắt buộc 10% của ngân hàng. Hãy tưởng tượng ngân hàng có 100 đồng. Chúng là đồng tiền nhàn rỗi và đang chờ được giải ngân cho vay. Và vì thế, ngân hàng sẽ cho ai đó vay, người có tài sản đảm bảo và trình bày kế hoạch kinh doanh lâu dài từ miếng đất, bê tông cốt thép và máy móc thiết bị nhằm thuyết phục ngân hàng. Hải sẽ gọi những người đó là các chủ đầu tư. Nhưng ngân hàng phải giữ lại ít nhất là 10 đồng theo tỉ lệ dự trữ để phòng trường hợp bất trắc xảy ra. Khi chủ đầu tư nhận được 90 đồng của ngân hàng, họ sẽ thanh toán cho các nhà thầu để nhập nguyên vật liệu, xây dựng và lắp đặt trang thiết bị. Khi các nhà thầu nhận được 90 đồng từ chủ đầu tư, họ đem 90 đồng đó đi gửi tiết kiệm. Bây giờ tài sản của ngân hàng là bao nhiêu? 190 đồng, 90 đồng cho vay, 90 đồng nhà thầu mới gửi vào và 10 đồng dự trữ. Trong khi đó, số tiền ban đầu mà ngân hàng có chỉ là 100 đồng. Nhưng đó chưa phải là tất cả, với 90 đồng mà nhà thầu gửi vào, ngân hàng có thể cầm 81 đồng đi cho vay tiếp và lặp đi lặp lại thao tác này. Vậy tổng tài sản của ngân hàng sau khi lặp lại điều đó liên tục là bao nhiêu?
Nếu anh em còn nhớ công thức tính tổng cấp số nhân ở thời trung học thì kết quả sẽ là 1000 đồng. Và tất nhiên 900 đồng là nợ, chỉ 100 đồng là tiền của ngân hàng. Ngân hàng lấy tiền của nhà thầu đem đi cho chủ đầu tư vay. Các chủ đầu tư từ tay không vay được 900 đồng của ngân hàng trong khi đó tiền thịt của ngân hàng chỉ là 100.
Với những người mới lần đầu tiếp cận suy nghĩ này, có thể họ sẽ ồ lên: “Chuyện gì đang xảy ra thế này? Chủ nghĩa tư bản bịp bợm đến mức này sao? Khó thế cũng có thể nghĩ ra được?“. Nhưng thật ra, đây là cách tính dựa vào niềm tin và tăng trưởng trong dài hạn. Ngân hàng cho chủ đầu tư vay vì họ tin rằng sau khi hoàn thành công trình, miếng đất và khối bê tông cốt thép ấy làm nên quán cà phê, quán phở, khu vui chơi giải trí tạo ra giá trị cho xã hội và thu tiền đều đặn để trả gốc lẫn lãi cho ngân hàng trong nhiều năm. Còn chủ đầu tư vay tiền cũng là vì họ tin rằng miếng đất và khối bê tông cốt thép ấy là chốn ở, là hàng quán, là tài sản đảm bảo đồng thời là tài sản sinh lời.
Nợ với người giàu là động lực, không phải áp lực
Thông thường với những người từng vay tiêu dùng, họ sẽ có nghĩa vụ phải thanh toán khoản nợ trong vòng 2 tháng. Nếu không, nó sẽ phát sinh lãi rất cao do chậm trả. Các tổ chức tín dụng sẽ dùng từ phí phạt hoặc quy về các khoản phí dịch vụ để tránh bị gọi là bốc bát họ. Điều đó làm cho con nợ cảm thấy rất áp lực phải trả ngay khi có tiền. Nói cách khác, đây là kiểu cho vay để chi tiêu trước khi đồng lương kịp về. Tất nhiên điều này không đúng với những người vay tiền để mở ra cái này, mở ra cái kia để kiếm tiền và trả trong hàng chục năm.
Với một người muốn mở một quán cà phê, một quán phở khang trang có mặt bằng hay xa hơn là trung tâm thương mại, chỉ cần ước mơ thôi là chưa đủ. Thậm chí cộng cả sự nỗ lực đơn thuần vẫn chưa đủ. Những thứ trên đều cần sự thực tế và thứ thực tế đó chính là tiền. Và tất nhiên nếu không có nguồn lực từ gia đình, cách duy nhất là cho tôi thiếu. Cho tôi thiếu nhà băng, cho tôi thiếu nhà thầu. Sau này khai trương, kiếm được tiền tới đâu tôi sẽ trả dần tới đó.
Rõ ràng, nếu không có cái thứ niềm tin sẽ trả được tiền, một người đam mê mở quán cà phê chữa lành có thể phải ấp ủ đi làm công ăn lương gần chục năm để mở quán, một người muốn xây trung tâm thương mại phải đi làm còng lưng từ lúc mới sinh ra tới lúc người ta 200 tuổi may ra gom đủ tiền. Và nếu đi theo lối mòn tư duy này, nếu không có tiền thì không thể mở cửa hàng. Nếu không có cửa hàng thì làm thế nào để kiếm tiền? Nếu không kiếm được tiền thì làm sao để mở được cửa hàng? Cuối cùng lại quay về câu chuyện con gà có trước hay quả trứng có trước. Trong quá khứ và thậm chí cả ngày nay, đã rất nhiều trường hợp vì kẹt trong tư duy này nên kinh tế bị đình trệ và suy thoái. Vì không có tiền nên không tạo ra công ăn việc làm. Vì không có việc nên không chi tiêu. Vì không chi tiêu nên không có tiền để tạo ra công ăn việc làm. Chính vì thế, một người nào đó muốn mở tiệm bắt buộc phải thuyết phục ngân hàng cho vay để thực hiện ước mơ mở cửa hàng, rồi kiếm tiền từ cửa hàng, rồi trả nợ. Và trong tình huống này, nợ là động lực để họ thực hiện ước mơ của mình.
Trên đời này có hàng triệu triệu người từ tận sâu bên trong họ muốn mở 1 quán cà phê để có thể tiếp khách và tán ngẫu. Cũng có hàng triệu triệu người khác muốn xây khu vui chơi giải trí cho đám trẻ con đến đó vui đùa chạy nhảy. Cũng có hàng triệu triệu người từng nung nấu ý định xây mạng lưới tàu điện để mọi người có thể đi làm ở công ty cách vài trăm km và về nhà với gia đình mỗi ngày. Mấu chốt là khi nào làm, khi nào điều đó có thể trở thành hiện thực? Khi tôi kiếm đủ tiền! Khi nào thì tôi kiếm đủ tiền? Tôi không biết, có thể là năm sau, có thể là 10 năm sau, có thể là vài trăm năm sau, lúc đó tôi sẽ thực hiện mong muốn của mình. Tại sao không phải là hôm nay? Tại sao không phải là ngay bây giờ? Tại sao không phải là ngay lúc này?
Khi thấy nhiều chủ đầu tư nợ hàng trăm tỷ đồng, hàng nghìn tỷ đồng hoặc nhiều hơn thế, nhiều người chỉ nhìn thấy khoản nợ họ phải trả vượt xa khả năng của người bình thường. Người bình thường có thể lóe lên suy nghĩ bản thân sẽ làm việc không ngừng nghỉ cả trăm năm để sau này xây nên những tòa nhà cao tầng. Còn những người giàu họ đã làm điều đó trước khi họ có đủ tiền để làm điều đó. Mấu chốt là họ có đủ khả năng huy động tiền để làm ngay lập tức chứ không phải đợi. Giữa việc bắt tay vào làm ngay và xong càng sớm càng tốt nó khác rất nhiều so với việc để trăm năm nữa hẵng làm.
Và cũng nhiều người tin rằng những khối bê tông cốt thép là do kỹ sư và thợ đổ nên chúng là do họ xây dựng nên. Điều đó là đúng nhưng chưa đủ. Bởi vì dù là kỹ sư hay thợ cũng phải mưu sinh kiếm sống. Họ không thể đi làm từ thiện suốt ngày. Vì vậy, tiền mới là thứ quyết định xem họ có xây hay không. Và tiền đó đến từ đâu? Nếu không vay tiền thì cách làm nào là khả dĩ nhất? Nếu không có những khoản nợ đó thì lấy đâu ra cái gọi là động lực phát triển kinh tế?
Vì cuộc sống vốn dĩ vô thường
Với một người bình thường, gửi tiết kiệm, để dành hoặc thậm chí là thắt chặt chi tiêu để có lẽ là lựa chọn tốt nhất. Để khi gặp bạo bệnh họ có sẵn tiền để chữa bệnh. Để khi có việc gấp họ có thể lấy ra dùng. Vì không ai biết trước được ngày mai, người bình thường sẽ chọn cách giữ thật nhiều tiền có thể. Không ai biết được ngày mai mình có thể mất việc hay không. Không ai biết chắc được ngày mai thiên tai, dịch bệnh hay suy thoái kinh tế có lặp lại hay không. Và vì không ai biết chắc những điều trên, hầu hết sẽ chọn cách giữ tiền để cảm thấy an toàn và yên tâm vượt qua giông bão.
Vậy còn người giàu nghĩ gì trong đầu về cuộc sống vô thường? Nếu đã không biết chắc chuyện gì sẽ xảy đến vào ngày mai, vậy tại sao không làm những điều cần làm ngay ngày hôm nay? Nếu biết tiền tiết kiệm có thể không đủ để chữa bệnh kéo dài, tại sao không để mọi người cùng chia sẻ mà lại chọn chi tiêu dè sẻn lúc còn khỏe mạnh và minh mẫn? Nếu đã biết là bản thân có khả năng cao sẽ không sống lâu hơn trăm tuổi, tại sao còn ảo tưởng tới việc đi làm công việc nào đó không liên quan và để dành cho trăm năm sau có đủ tiền xây đường, xây tòa nhà? Toàn bộ hệ thống tài chính đều là do con người tạo ra với mục đích không thể chính xác hơn là những công việc cần làm sẽ có đủ nguồn lực để làm. Đồng tiền có giá trị là đồng tiền được sử dụng, không phải là đồng tiền đứng yên. Và vì thế khi có người gửi tiết kiệm, phải có ai đó đi vay để đồng tiền đó không bị lãng phí.
Bất kỳ ai đến với cuộc sống này cũng chỉ có hai bàn tay trắng và cũng không thể mang theo bất cứ thứ gì khi rời khỏi thế giới này. Có người sẽ phản biện rằng, có những người sinh ra đã ngậm thìa vàng, cũng có người ngay từ lúc sinh ra đã gánh khoản nợ từ gia đình. Nhưng thật ra cái gì trên đời này cũng có cái giá của nó. Một lần nữa, ai sinh ra trên đời cũng chỉ có hai bàn tay trắng và không thể mang theo bất kỳ thứ gì khi rời đi.
Khi nói tới 2 chữ vô thường, hầu hết chúng ta sẽ nghĩ về cả luật nhân quả. Vậy dưới góc nhìn của luật nhân quả, người mắc nợ là người tạo nghiệp tốt hay nghiệp chướng? Và cũng với câu hỏi đó, người có số dư tài khoản rất nhiều mà không có bất kỳ khoản nợ nào thì họ đang tạo nghiệp tốt hay nghiệp chướng? Hải không biết và sẽ để lại câu hỏi này cho độc giả. Nhưng Hải chắc chắn rằng những người dám xây nên những thứ phục vụ lợi ích của mọi người khi mà người khác không dám mơ tới, những người làm cho mọi người xung quanh cảm thấy an toàn khi nhận đồng lương và công việc lao động chân chính, họ chắc chắn là đang tạo nghiệp tốt. Rõ ràng nếu ngày mai người đó qua đời, hầu hết mọi người chỉ quan tâm về việc người đó đã để lại những gì cho đời. Còn nợ ư, cái đó ngân hàng sẽ lo và xử lý dựa vào những gì họ xây dựng trên khoản nợ đó - tài sản thế chấp. Người hạnh phúc nhất không phải là người không bao giờ mắc nợ ai điều gì. Vì nếu không có nợ, hà cớ gì để người ta tiếp tục gặp nhau? Người hạnh phúc nhất là người ngay trước lúc đi cũng là lúc vừa kịp trả hết nợ. Và vì họ không thể mang theo thứ gì, họ chỉ cần biết thứ gì nên để lại cho đời, thứ gì thì không và bản thân họ cảm thấy hài lòng về điều đó.
Kết
Trên đời này có hai kiểu mối quan hệ. Kiểu thứ nhất là đến với nhau vì sở thích, vì hợp tính cách mà không màng lợi ích vật chất. Còn kiểu thứ hai được xây dựng và duy trì bằng sặc mùi tiền. Khi một người không có tiền, họ chỉ có thể tìm kiếm và giữ kiểu quan hệ thứ nhất. Còn người có tiền họ có thể xây dựng mối quan hệ bằng cả 2 kiểu. Khi có tiền, hàng trăm sale, môi giới sẵn sàng cạnh tranh nhau để giới thiệu và bán cho người giàu sản phẩm và dịch vụ tốt nhất. Và nợ là công cụ được rất nhiều người giàu sử dụng để có được điều đó. Để phát triển doanh nghiệp, để trả lương nhân viên, để tìm kiếm nguồn lực, để xây dựng thương hiệu.
Cái gì quan trọng thì nhắc lại ba lần: “Ai sinh ra trên đời cũng chỉ có 2 bàn tay trắng và sẽ không cầm theo được bất cứ thứ gì khi rời đi”. Nhìn nhận về nợ ra sao, đó là quan điểm của mỗi người. Chúng ta chỉ biết rằng, trong lịch sử loài người, nếu không có thứ đó, sẽ mất rất lâu nữa để có hàng ngàn sa số những công trình, công nghệ được xây dựng và phát triển tới tận ngày nay. Không có thứ đó, hàng triệu triệu người sẽ phải chôn vùi giấc mơ, những điều mình muốn làm và mang theo nó sang thế giới bên kia thay vì để lại cho nhân loại.
